نامه ها و نکته ها

kariz84 — Sun, 16 Nov 2008 12:49:18 GMT

اي بسا شاعر

كه بعد از مرگ زاد

چشم خود بر بست و

چشم ما گشاد

(اقبال)

آوردن کلامی به همدلی

آفرینش معنای تازه‌ای از آزادی

طرح چشم اندازی فراتر از آنچه اکنون هست

کاری کارستان است.

کاری است که استبداد با آن سخت در ستیز بوده و هست و خواهد بود.

شايد بسیاری از ما حتی درک و فهم چندانی از اسارت خویش نداریم

و این کلام نویسنده و شاعر و هنرمند است که بندهای نامرئی استبداد را آشکار می‌کند و می‌نمایاند

همینجا است که نویسنده و شاعر مسئول، از نویسنده و شاعر غیر مسئول فاصله می‌گیرد.

kariz84 — Mon, 03 Nov 2008 08:26:18 GMT

در مطبوعات حرف و حديث انتخابات موج برداشته، روشنفكران هم در بحث و گفت و گويند در چند و چون انتخابات، و اينكه سكاندار دولت دهم چه كسي و از چه جناحي خواهد بود

در ميان اغلب روستائياني كه من مي‌شناسم بحث و گفتگو اين است كه يارانه‌اي كه رئيس جمهور وعده داده، به زودي دستشان خواهد رسيد.

گمان مي‌كنم با دامن زدن به اين بحث يارانه‌ها ميان خودشان، نوعي امنيت رواني هم پيدا مي‌كنند. احتمالا همين است كه برخي از اين جماعت با فقر شديدي كه دارند با طرح همين بحث‌ها، چندان به فكر كار كردن نيستند.

يعني اين روزها با آن‌همه آدم بيكار از پير و جوان كه در آن حوالي هست، كمتر كسي پيدا مي‌شود كه به عنوان كارگر روز مزد حاضر به كار شود، در حالي كه قبلا علاقه‌ي بيشتري براي كار پيدا كردن داشتند.

******

اكثر اوقات روستائيان از چيزهايي مثل سهم‌هاي پانصد‌هزار توماني عدالت و ماهي شصت‌هزار تومان يارانه و از اين جور چيزها حرف مي‌زنند، و محمد بي شناسنامه حسابي كلافه مي‌شود، سكوت مي‌كند، و در نگاهش نوعي افسوس و دريغ، و گاهي هم خشم، موج بر مي‌دارد.

محمد فقط همسرش شناسنامه‌ي ايراني دارد، خودش سال‌هاي پيش از انقلاب از پدر و مادري افغاني در همين روستا كه اكنون هست متولد شده بوده. كودكي و نوجواني را به چوپاني در كوه‌هاي خلوت همين روستا گذرانده، بعد هم با يكي از دختران همين روستا ازدواج كرده، به همان سبك و سياق روستايي، و از آنجا كه شناسنامه نداشته به ثبت و دفتر خانه و محضر هم نرفته‌اند.

بچه‌هايش امير حسين و زهرا هم بي‌شناسنامه هستند. همين است كه هر سال صد و پنجاه هزارتومان براي ثبت نام هر فرزندش بايد بپردازد.

مي‌گفت تازگي‌ها سهميه‌ي آرد او و فرزندانش را قطع كرده‌اند. در آن ده كوره‌ي دور افتاده نانوايي وجود ندارد، اهالي براي پختن نان سهميه‌ي آرد مي‌گيرند. براي گرفتن نفت به عنوان سوخت زمستان هم شوراي ده گفته‌اند بايد شناسنامه داشته باشد. حالا هم آرد و هم نفت را بايد به نرخ آزاد تهيه كند.

همين است كه براي كار كردن حتي با مزد كمتر هم آمادگي دارد.

******

مشكل كار محمد و فرزندانش و مشكل هزارن محمد و امير حسين و زهراي گمنام ديگر از اينگونه، يكي هم شايد از اين است كه در ولايت ما، نه سرزمين محل تولد، نه هويت ملي مادر، نه زبان و فرهنگ و دين و مذهب، هيچكدام تاثيري قانوني در هويت ملي فرد ندارد و تنها هويت شناسنامه‌اي پدر است كه هويت قانوني فرزند را رقم مي‌زند. اگر نه لااقل زهرا و اميرحسين مي‌توانستند شناسنامه داشته باشند، مي‌توانستند بي‌اضطراب از هيولاي صد و پنجاه هزار تومان به مدرسه بروند. مي‌توانستند از آرد و نان هم سهمي داشته باشند.

******

راه طولاني بود، شب بود، تنها هم بودم، با گوش كردن به راديو كابل جاده را پشت سر مي‌گذاشتم. شايد انديشه‌ به فرجام كار محمد و بچه‌هايش مرا وسوسه مي‌كرد تا صداي افغانستان را بشنوم. شايد دوست داشتم در آن ساعت صداي عبدالرحيم ساربان را بشنوم كه ترانه‌ي« يامولا دلم تنگ آمده » را مي‌خواند.

اما راديو كابل هم انگار حواسش به اين چيزها نبود، برنامه‌اي داشت در تجليل از ابو ريحان بيروني، و پايگاه علمي وي به عنوان شخصيتي بزرگ و افغاني، كه ظاهرا مدفنش هم در افغانستان امروزي است.

...

kariz84 — Wed, 22 Oct 2008 06:30:18 GMT

چند صباحي در آن ده‌كوره گرفتار كار گل شدم، فرصت‌هايم گاه به مصاحبت با روستائيان دور و نزديك آن حدود مي‌گذشت.

اگرچه پيش از اين هم با جماعت روستايي بيگانه نبوده‌ام اما از آن روزگار كه برخی ویژگی‌هاي اجتماعي و فرهنگ روستايي را در جهاد سازندگي خراسان تدريس مي‌كردم تا حالا، بسياري چيزها تغيير كرده است، يعني ساختار اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و زاويه‌ي نگاه به زندگي در ميان اهالي اين روستاها نسبت به حدود سي‌سال پيش كاملا متفاوت شده است.

گمانم شناخت درست اين تغييرات از اساسي‌ترين كارهايي است كه اهل سياست و فرهنگ بايد به آن همت گمارند. اين هم قابل تامل است كه در حال حاضر، جمعيت حاشيه‌نشين شهرهاي بزرگ، مهمترين توليدات همين روستا‌ها شمرده‌مي‌شوند.

*******

همين روز جمعه‌اي كه گذشت، تازه به خانه رسيده بودم كه يكي از ياران نزديك تلفن زد، انگار ترديد داشت كه بگويد يا نگويد، يا چگونه بگويد. گفتن هر خبري آسان نيست، آنهم خبر مرگ نابهنگام عزيزي چون دكتر عباس كرماني كه بي حساب سود و زيان خويش، دغدغه‌ي فرهنگ و ادب اين ديار داشته باشد.

دوست نداشتم به آنچه مي‌شنيدم باور داشته‌باشم، او هنوز در ميانه‌ي راه بود. تازه به اينجا رسيده بود كه براي نجات زندگي از اين منجلاب كنوني، همان عشق و اخلاقي به‌كار مي‌آيد كه در متون ادبي ما هست و مغفول مانده.

گمانم حدود دو سال و نيم پيش بود كه خبر تولد اولين فرزندش را با آوردن جعبه‌ي شيريني به جمع چند نفري‌مان اعلام كرده بود، با كلامي آميخته به همان طنزتلخ هميشگي گفته بود كه شايد اين اولين، آخرين هم باشد. بعد هم به داستان رستم و اسفنديار پرداخته بوديم و گفت و گوهايي در عرصه‌ي تراژدي و تقدير و مرگ.

هر هفته شبي را گرد هم مي‌آمديم، كه هنوز هم ادامه دارد. اما ديشب او در ميانه نبود.

kariz84 — Fri, 19 Sep 2008 15:48:18 GMT

سلام:

يكي از سخنراني‌ها در باره‌ي سوره‌ي قدر بود، فايل صوتي آن هم روي سايت آمده، در عين حال ممكن است برخي دوستان آن را نديده باشند، و ممكن است در اين شب‌هاي قدر دوست داشته باشند سخني هم در مورد اين سوره از اين نگاه شنيده باشند.

همين بود كه نشاني‌اش اينجا هم آورده‌ شد

kariz84 — Wed, 17 Sep 2008 09:05:18 GMT

مدتي ذهنم گرفتار چند و چون معناي «بلا» بود. ابراهيم گرفتار بلا مي‌شود و فرعون گرفتار عذاب. يعني بلا شايد رشد و تجربه و هوشمندي و فراروي مي‌آورد و عذاب نابودي و فروماندگي. اما انگار در زبان كنوني تفاوت چنداني براي معناي اين دو لفظ قايل نيستيم . يعني براي ما فرقي نمي‌كند گرفتار بلا باشيم يا عذاب

اين گمانه كه حالا فهم اين تفاوت چه گرهي را از كار ما مي‌گشايد، شايد از بي‌خبري كاركرد زبان باشد. پيش از اين هم نوشته بودم كه زبان ما گرفتار آشوب شده. بحث بر سر اين نيست كه اين الفاظ از متن مقدس باشد يا نباشد، بحث ابراهيم و فرعون هم نيست، مهم اين است كه زبان تكيه‌گاه انديشه است و ما با اين واژگان مي‌انديشيم، سخن مي‌گوييم. و هنگامي كه حوزه‌ي معنايي الفاظ را از يكديگر تشخيص ندهيم، بديهي است كه هم انديشه‌اي آشوب زده داشته باشيم و هم حرف يكديگر را نفهميم.

زبان براي من آيينه‌اي است كه فرهنگ و تمدن يك ملت را مي‌توان در آن مشاهده كرد. مي‌توان تصويري از انسان پيچيده را در آيينه‌ي زبان ديد. مي‌گويم «انسان پيچيده» و دوست دارم بگويم بسيار پيچيده‌.

حاصل اين جستجو در مورد معناي «بلا» را به اجمال در سايت آيين پژوهي و فرهنگ ذيل عنوان «گذري كوتاه بر معناي بلا» آورده‌ام، اگر چه بسيار نابسنده مي‌نمايد.

ديگر اينكه: پيش‌ترها «از اين نگاه» را در بلوگر ايجاد كرده بودم كه هنوز هم هست، گمانم امكانات بيشتر و بهتري نسبت به‌ اينجا داشته باشد، چيزهايي هم آنجا نوشته‌ام و مي‌نويسم.

زنده باشيد: علي طهماسبي

به خود بودن

kariz84 — Wed, 10 Sep 2008 19:09:18 GMT

حضور ناگزير فرد در اجتماع، آدمي را مكلف مي‌كند تا دانسته و ندانسته، رفتار خود را همآهنگ با رفتار جمع كند. اين احساس تكليف به‌ويژه در جمع‌هاي ديني، يا جمع‌هايي كه به مناسبت جشني ويژه گرد هم آمده‌اند بسيار محسوس‌تر است. در اين‌گونه اجتماعات، با جمع همآهنگ نبودن، نوعي خدشه وارد كردن به عالم مينوي جمع شمرده مي‌شود.

در نگاهي گسترده‌تر، آدمي بي‌آنكه به خود باشد گام‌هاي خود را با ضرب‌آهنگ‌هاي مدام و همه جا گير سنت‌هاي اجتماعي تنظيم مي‌كند. اين سنت‌ها به سبب همه جانبه بودنشان و به سبب سنت شدگي‌شان، معمولا از حوزه‌ي خودآگاهي افراد بيرون مي‌رود. به‌اين گونه، مفاهيم درست و نادرست، يا خوب و بد، مبتني بر فهم و خرد مستقل فرد نخواهد بود بلكه مبتني بر ناخودآگاهي جمعي و اعتمادي است كه فرد به عالم مينوي جمع دارد.

در چنين وضعيتي، مفهوم «به خود بودن» با چالشي جدي مواجه مي‌شود. به تعبير ديگر، تا هنگامي‌كه خودآگاهي فردي در افراد اجتماع رشد و توسعه نيابد، «تعقل» يا «خود كنترلي آگاهانه» هم پديد نخواهد آمد[1]، و تفاوت‌ها و استعدادهاي فردي هم امكان ظهور پيدا نمي‌كند[2].

اين ويژگي‌هاي غريزي و ناخودآگاه در انسان اجتماعي، راه استبداد را هموارتر مي‌كند. به‌نظر مي‌رسد در فرهنگ و زبان حكومت‌هايي كه به دموكراسي اعتقادي ندارند، مضاميني مانند وحدت ملي، شاید ربط چنداني به وحدت ملي به معناي انساني آن ندارد و معطوف به «كنترل جمعي» از بالا و از سوي مراجع قدرت است. و اين می تواند مغاير با روند رشد انساني، و دموكراسي باشد.

[1] - در اينجا واژه‌ي «تعقل» را معادل «خودكنترلي» قرار داده‌ام براي توضيح بيشتر نگاه كنيد به واژه‌ي «عقل» در بخش فرهنگ واژگان.

[2] - اشاره به نقل قول‌هايي از كارل گوستاو يونگ در كتاب يونگ و سياست

kariz84 — Mon, 18 Aug 2008 19:48:18 GMT

سلام:

كتابي به دستم رسيد به نام «روانشناسي دين» اثر «ديويد ام. وولف»[1] فرضيه‌ها و نظريه‌هاي اغلب روانشناسان برجسته و صاحب مكتب در اين كتاب جمع ‌آوري شده و نويسنده «ديويد ام. وولف» به تحليل اين نظريه‌ها پرداخته است. با آنكه هنوز حدود دويست صفحه بيشتر از اين كتاب هزار صفحه‌اي را نخوانده‌ام، اما گمانم براي كساني كه علاقه‌اي به دين پژوهي دارند، مطالعه‌ي اين كتاب سودمند باشد

[1] - شناسنامه‌ي كتاب: روانشناسي دين، نويسنده: ديويد ام. وولف. مترجم دكتر محمد دهقاني. چاپ اول، پاييز 1386. انتشارات رشد

...

kariz84 — Sun, 27 Jul 2008 20:34:18 GMT

اين روزها مثل كلاف سردرگم شده‌ام. پيش از اين‌ها مي‌توانستم با اطمینان بیشتری بشنوم، ببينم، بخوانم، فكر كنم.

حالا انگار واژه‌اي پاكدامن براي اندیشیدن نمانده

هر آدمي با الفاظي كه از زبان در ذهن دارد مي‌تواند بیاندیشد.

حالا زبانمان سخت گرفتار آشوب شده، واژگان هرزه شده‌اند، مقدس‌ترين واژه‌ها هم آلوده به تزويرند، نگاهشان که می کنی ادای فاحشه‌ها را در می آورند.

نانوشتنم از صبوري نيست، از بي‌دردي و بي آزرمي نيست

در ميان اين تورم شهوتِ جنايت، سكوت علامت رضا نيست ديگر،

درمانده‌ام كه با كدام الفاظ فكر كنم، با كدام الفاظ بنويسم.

علي طهماسبي

۱۳۸۷/۵/۷

قصه‌ي روشن

kariz84 — Thu, 10 Jul 2008 21:04:18 GMT

فريب جهان، قصه‌ي روشن است

ببين تا چه زايد، شب آبستن است

ساقي‌نامه‌ي حافظ را مي‌خوانديم، به اين بيت رسيده بوديم، و در باره‌ي مصراع اول دو قرائت پديد آمد

اول اينكه: اين قصه‌ي روشني است كه جهان فريبنده است، يعني كه انگار همه مي‌دانند كه جهان فريبكار است و فريبكاري جهان براي همه آشكار است.

قرائت دوم كه من بيشتر با آن موافقم اينكه: آنچه را تو روشن و آشكار مي‌پنداري، شايد فريب جهان همان باشد.

به‌نظرم مي‌آيد هم ابيات ديگر ساقي نامه با اين قرائت دوم سازگارتر باشد، هم احوال اغلب ما آدميان در تكيه دادن به قصه‌هايي كه گمان مي‌كنيم بديهي و روشن‌اند.

چرا صورتم خيس مي‌شود

kariz84 — Mon, 07 Jul 2008 20:11:18 GMT

(عنوان مطلب از من نيست، در ادامه به آن مي‌رسيد)

آنجا* زنانش از حدود چهل‌سالگي به بعد دندان درستي به دهان ندارند، برخي دندان‌هاي مصنوعي دارند كه چندان هم چفت و جور با لثه‌ها نيست و بسا هنگام غذا خوردن يا حرف زدن گاهي از جا در مي‌رود برخي هم جز يكي دو تا در قسمت پيشين دهان، كه آن‌ها هم به علت فرو نشستگي لثه‌ها دراز و بد قواره مي‌نمايد.

هنگام حرف زدن از طريق تلفن هم گاهي يادشان مي‌رود كه چه مي‌خواستند بگويند، مخصوصا كه بايد به اطاق تلفن‌خانه‌‌اي بيايند كه در وسط ده ساخته شده، كابين مخصوص هم آنجا نيست و ديگراني هم حضور دارند كه بدشان نمي‌آيد گوش بايستند، همين است كه انگار هول مي‌شوند، شايد هم حرف زدن در باره‌ي برخي مشكلات و مسائل زندگيشان چندان ناگوار هست كه با لكنت و كندي حرف مي‌زنند همين بود كه وقتي گوشي تلفن را برداشتم و اولين كلمات را كه شنيدم در گمانه‌ام يكي از همان زنان ظاهر شده بود.

بعد ديدم صحبت از كتاب نوشتن و انتشار مضامين ادبي در ميان است، گفتم شايد پير زني يا پير مردي از طايفه‌ي بازنشستگان باشد كه آخر عمري بعد از يك سكته‌ي ناقص دغدغه‌ي انتشار اشعار مثلا ادبي خودش را دارد تا شايد اهميت خود را به‌اطرافيان نشان داده باشد، يا كه اثري از خود در اين جهان باقي بگذارد. و حالا شماره‌ي تلفنم را شايد از آشنايي گرفته تا از من راهنمايي براي نشر كتابش بخواهد.

باز هم اشتباه كرده بودم.

با آنكه واژگان به‌زحمت ادا مي‌شد و پيري سكته كرده را تداعي مي‌كرد اما محتواي كلام جوان بود، زنده بود، فرهيخته و اميدوار بود، و مانده بودم اين تناقض ميان صوت و محتوا را چگونه براي خودم حل كنم.

بعد كه طرف خودش را معرفي كرد، انگار از خودم خجالت كشيده باشم كه چه داوري زود هنگامي داشته‌ام.

بقيه‌اش را مي‌توانيد اينجا بخوانيد

ــــــــــ

پي نوشت:

* آنجا، يكي از همان ده كوره‌‌هايي است كه گه گاه چيزي از آن مي‌نويسم